શું પોલીસ આરોપીઓની પરેડ કરાવી શકે? છત્તીસગઢ HCએ પોલીસને ફટકાર્યો જોરદાર ઠપકો

છત્તીસગઢ HC: પોલીસની ઝાટકણી કાઢી, આરોપીઓને પરેડ કરાવવા મામલે SHO ફસાયા

"Chhattisgarh High Court"|"SHO Probe"|"Police"

આ કેસ છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટ સમક્ષ આવતા SHO વિરુદ્ધ શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી તે જાણીએ અને શું પોલીસ આરોપીઓની પરેડ જાહેરમાં કરાવવાનો હક્ક અધિકાર ધરાવે છે કે કેમ ?

કેસનું શીર્ષક: 

સુજીત સાઓ અને ઓર્સ

 વિ. 

છત્તીસગઢ રાજ્ય અને ઓર્સ

INTRODUCTION: છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટે ભિલાઈ પોલીસ અધિકારીઓએ આ કેસ કેવી રીતે હાથ ધર્યો તેના પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, જેમાં અરજદારોએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેમને નજીવા મુદ્દા પર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને માનસિક અને શારીરિક કસ્ટડીમાં ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો, ગેરકાયદેસર રીતે હાથકડી પહેરાવવામાં આવી હતી અને જાહેર પરેડ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમને કથિત રીતે અપમાનજનક સૂત્રોચ્ચાર કરવા દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.

કેસ શું હતો અને છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટ દ્વારા શું હુકમ કરવામાં આવ્યો?

આ કેસ ની શરૂઆત અરજદારો અને ફરિયાદી વચ્ચે  સિનેમા હોલમાં  થયેલા એક નાના ઝઘડાથી શરૂ થઈ હતી, જેના પગલે થિયેટર સ્ટાફે પોલીસને બોલાવી હતી.

અરજદારોના મતે, પોલીસ અધિકારીઓને તેમના પ્રત્યે પહેલાથી જ દુશ્મનાવટ હતી અને તેમણે જાણી જોઈને ઘટનાને વિકૃત કરી હતી, તેને ખોટી રીતે મહિલાની ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડવા અને પોલીસ કર્મચારીઓ પર હુમલો કરવા જેવા ગુનાઓ તરીકે દર્શાવી ને અરજદારોની ભારતીય દંડ સંહિતાની અનેક કલમો હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

આ કાર્યવાહીમાં, એવો આરોપ કરવામાં આવેલા કે અરજદારોને કસ્ટોડિયલ ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો, અને ન્યાયિક રિમાન્ડ મંજૂર થયા હોવા છતાં, પોલીસ અધિકારીઓએ અરજદારોને હાથકડી પહેરાવી, તેમને જાહેરમાં પરેડ કરાવી, અને "અપરાધ કરના પાપ હૈ પુલિસ હમારા બાપ હૈ" જેવા સૂત્રોચ્ચાર કરવા દબાણ કર્યું. વધુમાં, દેખીતી ઇજાઓ હોવા છતાં તેમને તાત્કાલિક તબીબી તપાસનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ છે.

ડિસ્ટ્રીક્ટ એન્ડ સેશન્સ કોર્ટે દુર્ગમાં સુનાવણી

દુર્ગના એડિશનલ સેશન્સ જજ સમક્ષ અરજદારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી એક અલગ જામીન અરજીમાં, ફરિયાદીએ જણાવ્યું હતું કે આ મામલો ગૌણ હતો અને જામીન આપવા સામે કોઈ વાંધો ઉઠાવ્યો ન હતો. સંબંધિત એડિશનલ સેશન્સ જજે એવું પણ જોયું કે પોલીસનું વર્તન સત્તાનો દુરુપયોગ છે.

અરજદારોએ હાઈકોર્ટમાં રિટ અરજી દાખલ કરીને તેમના પર થયેલા દુર્વ્યવહાર માટે વળતર, સંબંધિત પોલીસ અધિકારીઓ સામે કડક કાર્યવાહી (પ્રતિવાદીઓ 2 થી 8) અને વિભાગીય તપાસની માંગ કરી હતી.

તેમણે દલીલ કરી હતી કે ફરિયાદીના ગૌરવને ઠેસ પહોંચાડવાના અને પોલીસ કર્મચારીઓ પર હુમલો કરવાના આરોપો સ્વાભાવિક રીતે ખોટા છે અને પોલીસ અધિકારીઓએ કલમ 21 અને 22 હેઠળ કસ્ટોડિયલ હિંસાનો ભોગ બનીને તેમના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે તેમનો કોઈ ગુનાહિત રેકોર્ડ નથી અને કથિત ગુનાઓ માટે પાંચ વર્ષથી વધુ કેદની સજા ફટકારવામાં આવી ન હોવા છતાં તેમને ગેરકાયદેસર રીતે અટકાયતમાં રાખવામાં આવ્યા હતા.

તેનાથી વિપરીત, રાજ્યએ દલીલ કરી હતી કે અરજદારો સામેના આરોપો બનાવટી નથી. કસ્ટોડિયલ ત્રાસ, ગેરકાયદેસર અટકાયત અથવા થર્ડ-ડિગ્રી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યા વિના, તમામ પ્રક્રિયાગત સલામતીનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું.

જાહેર પરેડ અંગે, રાજ્યએ દલીલ કરી હતી કે પરિસ્થિતિને ગેરસમજ કરવામાં આવી હતી, કારણ કે તે પોલીસ વાહનમાં યાંત્રિક ખામીને કારણે થઈ હતી, જેના કારણે પુશ-સ્ટાર્ટની જરૂર પડી હતી.

કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે વિડીયો ફૂટેજ અને તબીબી અહેવાલો દર્શાવે છે કે પોલીસ દ્વારા વધુ કાળજી, ખંત અને પ્રક્રિયાગત સલામતીના પગલાંનું પાલન કરીને ઘટનાના કેટલાક પાસાઓને વધુ સારી રીતે સંભાળી શકાયા હોત.

જોકે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે વિવાદિત તથ્યો પર નિર્ણય લેવા માટે તેના અસાધારણ અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કર્યા વિના મામલો ઉકેલી શકાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે આંતરિક વિભાગીય સમીક્ષાની તક હોય.

નોંધપાત્ર રીતે, કોર્ટે ખાસ કરીને પ્રતિવાદી નંબર 2 (સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર) ના વર્તન પ્રત્યે "ગંભીર ચિંતા અને તીવ્ર અસ્વીકાર" નોંધ્યું, અને અવલોકન કર્યું કે તેણે પોલીસ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરતી વખતે "બેદરકાર અને ઉતાવળિયું વલણ" દર્શાવ્યું.

છત્તીસગઢ હાઈ કોર્ટે 

અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા કથિત ગેરવર્તણૂકની નોંધ લેતા, મુખ્ય ન્યાયાધીશ રમેશ સિંહા અને ન્યાયાધીશ રવિન્દ્ર કુમાર અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે,

"પોલીસ અધિકારીઓ તરફથી પ્રક્રિયાગત ભૂલો અને પગલાં ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. ગેરકાયદેસર ધરપકડ, કાયદાકીય અને ન્યાયિક સલામતીનું પાલન ન કરવું, તબીબી તપાસમાં અતિશય વિલંબ અને અરજદારોનું કથિત અપમાન સહિતની ફરિયાદ કરાયેલી વર્તણૂક, ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 21 અને 22 ના મૂળ પર પ્રહાર કરે છે, જે દરેક નાગરિકના જીવન, સ્વતંત્રતા અને ગૌરવના મૂળભૂત અધિકારની ખાતરી આપે છે. જો આરોપો સાબિત થાય છે, તો તે કાયદાના શાસન અને પોલીસ કાર્યવાહીમાં અતિરેકથી વ્યક્તિઓને બચાવવા માટે રચાયેલ બંધારણીય સલામતી પ્રત્યેની અવગણના દર્શાવે છે."

અરજીનો નિકાલ કરતા, ડિવિઝન બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે પોલીસ અધિકારીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે કોઈપણ નાગરિકને હેરાનગતિ, અપમાન અથવા કસ્ટડીમાં દુર્વ્યવહારનો ભોગ ન બનવું જોઈએ. વધુમાં જણાવ્યું હતું કે દરેક વ્યક્તિના ગૌરવ, સ્વતંત્રતા અને મૂળભૂત અધિકારોનું સન્માન અને રક્ષણ કરવું જોઈએ.

કોર્ટે ટિપ્પણી 

"આ કોર્ટની આશા અને વિનંતી છે કે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની ગંભીર જવાબદારી સોંપાયેલા પોલીસ અધિકારીઓ તેમની ફરજો નિભાવવામાં અત્યંત નિષ્પક્ષતા, સંયમ અને ખંત દાખવશે અને કાયદાની જોગવાઈઓ, ઉચ્ચ અદાલતોના નિર્દેશો અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું કડક પાલન કરશે.

અરજીનો નિકાલ કરતા, કોર્ટે ડીજીપીને નિર્દેશ આપ્યો કે:

• ખાતરી કરો કે તેમના કમાન્ડ હેઠળના તમામ પોલીસ અધિકારીઓ, ખાસ કરીને પ્રતિવાદીઓને, બંધારણ, સંબંધિત કાયદાઓ અને અર્નેશ કુમાર, સતેન્દ્ર કુમાર અંતિલ અને ડી.કે. બાસુના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયો હેઠળ તેમની જવાબદારીઓ યાદ અપાવવામાં આવે.
• પ્રતિવાદી 2 (SHO) ના વર્તનની તપાસ કરો, જેમણે પોલીસ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરતી વખતે, બેદરકારીપૂર્વક કાર્ય કર્યું અને નાગરિકોની ધરપકડ, અટકાયત અને સારવાર સંબંધિત બંધારણીય સલામતી અને પ્રક્રિયાગત આદેશોની અવગણના કરી, અને જરૂરી સુધારાત્મક અને શિસ્તબદ્ધ પગલાં લો, અને ખાતરી કરો કે તેમને સુપ્રીમ કોર્ટના બંધનકર્તા નિર્દેશો વિશે ઔપચારિક રીતે સંવેદનશીલતા અને સલાહ આપવામાં આવે.
• ધરપકડ, રિમાન્ડ અથવા કસ્ટડીમાં સારવાર સંબંધિત બંધારણીય સલામતીથી કોઈપણ વિચલન કડક વિભાગીય પરિણામો ભોગવશે તે અંગે યોગ્ય સ્થાયી સૂચનાઓ જારી કરો.

Legal disclaimer: આ અહેવાલમાં પોલીસ વર્તણૂક અને મૂળભૂત અધિકારોના ઉલ્લંઘન અંગે છત્તીસગઢ હાઇકોર્ટના અવલોકનો નો સમાવેશ થાય છે. ભારતના બંધારણની કલમ 21 હેઠળ, દરેક વ્યક્તિ ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો હકદાર છે. SHO ની તપાસ કરવાનો કોર્ટનો આદેશ ન્યાયિક રેકોર્ડ નો વિષય છે. આ સારાંશ જાહેર જાગૃતિ માટે છે અને તે કોઈપણ ચાલુ તપાસના અંતિમ ચુકાદાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી.

• માહિતીનો હેતુ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય જાણકારી અને શૈક્ષણિક હેતુ માટે છે. તેનો હેતુ કોઈ વ્યક્તિ, સંસ્થા કે પોલીસ વિભાગની છબી ખરડાવવાનો નથી.
• તટસ્થતા: અમે આ કિસ્સામાં કોઈ પક્ષ લેતા નથી. અમારો હેતુ માત્ર ન્યાયતંત્રના નિર્ણયો અને જાહેર હિતના સમાચારોને લોકો સુધી પહોંચાડવાનો છે.
• સ્રોત: આ લેખ છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા તાજેતરના આદેશ અને મીડિયા રિપોર્ટ્સ પર આધારિત છે. અમે સચોટતા જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, પરંતુ કાનૂની વિગતો માટે સત્તાવાર કોર્ટ ઓર્ડરની નકલ જોવી હિતાવહ છે.

Source by livelaw hindi